# 2 (1), 2022
ИСТОРИЯ
1916-ЖЫЛДАГЫ УЛУТТУК-БОШТОНДУК КӨТӨРҮЛҮШТҮН НЕГИЗГИ СЕБЕПТЕРИ ЖАНА АНЫН ТАРЫХЫЙ МААНИСИ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Бул макалада 1916- жылкы көтөрүлүштүн негизги себептери жана Кыргызстандагы ири улуттук-боштондук кыймыл болуу менен катар кыргыз элинин коомдук-саясий турмушундагы эң маанилүү окуя болгондугу чагылдырылат.
ЭКОНОМИКА
ПОВЫШЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННОГО ПРОИЗВОДСТВА КАК ОСНОВА РЕШЕНИЯ ПРОДОВОЛЬСТВЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ
![lorem](admin-admin/yk/12.png)
Аграрный сектор играет важную роль в обеспечении продовольственной безопасности любой страны. Основными задачами сельскохозяйственного производства являются не только обеспечение нужного объема качественного продовольствия, но и стимулирование экономического роста, создание рабочих мест и повышение дохода сельских жителей. Сельское хозяйство Кыргызстана всегда было и остается одной из наиболее важных и приоритетных отраслей экономики. Но для того, чтобы сельскохозяйственная отрасль успешно развивалась и приносила хорошие доходы, она должна быть эффективной и высокорентабельной. В данной статье показано, что ключевыми факторами эффективности производства являются урожайность с/х культур, продуктивность скота, и умелая организация производства, являющиеся колоссальными резервами в обеспечении продовольственной безопасности страны.
ОПТИМИЗАЦИЯ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ ПРОДУКЦИИ СВОБОДНЫХ ЭКОНОМИЧЕСКИХ ЗОН КЫРГЫЗСТАНА
![lorem](admin-admin/yk/12.png)
Анализируя развитие экономики свободных экономических зон сельско-хозяйственного направления Кыргызстана в условиях либерализации и модернизации экономики, следует отметить тенденцию на устойчивый рост и оптимизацию структуры продукции. В данной статье рассмотрены пути дальнейшего улучшения конкурентоспособности субьектов свободных экономических зон, производящих сельхозпродукцию - как основной фактор развития инновационной деятельности в условиях рынка. Хотя к проблеме повышения конкурентоспособности зарубежными и отечественными специалистами придается повышенное внимание, все же до сегодняшнего дня, принятого понятия конкурентоспособности еще не определено. Конкурентоспособность деятельности субьектов свободных экономических зон сельскохозяйственного производства существенно влияет на темпы развития кыргызской экономики.
АНАЛИЗ И ОЦЕНКА СОСТОЯНИЯ ПРИРОДНЫХ РЕСУРСОВ СВОБОДНОЙ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ЗОНЫ «НАРЫН» КЫРГЫЗСТАНА
![lorem](admin-admin/yk/12.png)
Статья включает вопросы связанные с анализом и оценкой современного состояния эффективности использования природных ресурсов свободной экономической зоны “Нарын” Кыргызстана, а также посвящена проблемам устойчивого развития СЭЗ «Нарын», которое невозможно без притока инвестиций и обеспечения доступности финансовых ресурсов. Положение земельных участков на рынке определяет конкретный метод их оценки. Все они сложились в рамках общепринятых методических подходов: сравнительного, доходного и затратного. Каждый из трех подходов оценки включает в себя несколько различных методик определения стоимости, которые применяются в зависимости от цели оценки и вида стоимости, исходной информации, представленной собственником объекта и/или заказчиком оценки, технических параметров оцениваемого объекта, назначения и текущего использования объекта оценки, текущей рыночной ситуацией региона, где расположен объект оценки.
ФОРМЫ И МЕТОДЫ ЭФФЕКТИВНОГО УПРАВЛЕНИЯ ИНВЕСТИЦИОННЫМИ ПРОЕКТАМИ СТРОИТЕЛЬНОЙ КОМПАНИИ
![lorem](admin-admin/yk/12.png)
Актуальность проблемы управления инвестиционно-строительными проектами обусловлена не только востребованностью и недостаточной проработкой в национальном хозяйстве высокоэффективных форм и методов управления инвестиционно-строительными проектами, но и тем, что отсутствуют методические разработки, позволяющие проводить оценку инвестиционно-строительных проектов на всем протяжении их осуществления - от предынвестиционной стадии до реализации и эксплуатации.
ПЕДАГОГИКА
ДИСТАНТТЫК САБАК УЧУРУНДАГЫ ОЮНДАР
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Онлайн окутуудагы көйгөйлөрдүн бири: окуучулардын мотивациясынын төмөндөшү, себеби, алардын мектептен жана класс курбуларынан алыс болушу алар менен мамилесинин азайышы же таптакыр жоголушу негизги фактор катары караса болот. Өзгөчө орто мектептин окуучулары узак мөөнөтгө баардык сабактарды аралыктан окуусу чоң көйгөй жаратып, алардын моралдык жактан чарчоосуна, сабактардагы темаларды начар өздөштүрүүсүнө деги эле сабакка болгон кызыгуусунун төмөндөшүнө алып келиши эч кимге жашыруун эмес. Макалада каралган сунуш: окутуучулар онлайн режиминдеги окуу процессин дистанттык форматта уюштуруу менен жалаң гана тема түшүндүрүү, балдарга аныктама же формула жаттатуу, эсеп чыгартуу, жат жазуу жаздыруу эмес, аны менен чогуу өспүрүмдөрдү белгилүү IT инженерлери тарабынан иштелип чыккан балдардын логикасын жана физикалык кыймылын камсыз кыла ала турган жаңы форматтагы атайын белгилүү өлчөмдө жана көп оорундуу класстар үчүн ылайыктуу оюндар менен ZOOM платформасы аркылуу сабактардын бир бөлүгүн кызыктырып өткөрүү сунушталган.
ФИЗИКА ПРЕДМЕТИН ОРТО МЕКТЕПТЕРДЕ КОМПЬЮТЕРДИК СИМУЛЯЦИЯЛАРДЫН НЕГИЗИНДЕ ОКУТУУ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Бул макалада орто мектептерде физика предметин окутуунун жаңы маалыматтык технологияларды колдонууда айрым моделдик ыкмаларды сунуштайт. Учурда кеңири колдонулуп жаткан мобилдик тиркемелер “PhyPhox” сымал жана “Java Lab”, “Phet Interactive” жана “oPhysics”- платформалардын иштөө функциялары менен мугалимдерди кенен тааныштыруу максатын көздөйт. Мында биз физика предметинин замандын талабына шайкеш келген симуляциялардын жардамы аркылуу окуучуларды так илимдерге болгон кызыгуусун артыруу максатын көздөйт. Окутуучуларга аталган колдонмолор тууралуу көрсөтмөлөрдү берүү дагы маанилүү болуп саналат.
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТЫН ОКУУЧУЛАРЫНДА УЛУТТАР АРАЛЫК МАДАНИЯТКА ТАРБИЯЛООНУН ПЕДАГОГИКАЛЫК ШАРТТАРЫ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Тарбиялоо процессинде улуттар аралык баарлашуу маданиятын тарбиялоонун педагогикалык шарттарын аныктоонун зарылдыгы биринчиден тарбиянын бул багытынын жаңы социалдык-экономикалык шарттарга ылайык келген маңызын, мазмунун аныктоо жана тереңирээк түшүнүү үчүн, экинчиден, билим жана тарбия берүүчү мекемелер үчүн илимий жана методикалык сунуштарды иштеп чыгуу, үчүнчүдөн, тарбия ишинин натыйжалуулугун арттыруу менен тыгыз байланышкан.
КЛАССТАН СЫРТКАРКЫ ТАРБИЯЛЫК ИШМЕРДҮҮЛҮКТҮ УЮШТУРУУ КОМПОНЕНТТЕРИ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Мектеп ишмердүүлүгүнүн класстан сырткаркы чөйрөсү, эгер ал системалуулуктун милдеттүү белгилерине туура келсе: бүтүндөй уюмдун белгилүү бир максатка баш ийүүчүлүгүнө, бүтүндүүлүккө; структуралуулукка (элементтердин, бөлүктөрдүн болушу); элементтердин өз ара байланыштуулугуна жана өз ара аракетине , аракеттенүү процессинде өзүн өзү уюштуруучулук, башкаруучулук ээ болсо, система катары бааланат.
ТЕКСТТИ ОКУП ТҮШҮНҮҮ КӨНДҮМДӨРҮ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Мектеп окуучуларынын билимин, билгичтигин сыноочу эл аралык PIZA программасы (сынагы) текст менен иштөө көндүмдөрүн, текстти окуп түшүнүү, алар боюнча түзүлгөн суроолорго туура жооп издөө маселесине маани берет. Ошол себептен автор мында тексттин теориясы менен практикасын камтыган маселелер тууралуу ой бөлүшүүнү туура көрдү. Тилекке каршы, учурда кыргыз окумуштуулары мына ушул маселеге маани бербей келишет. Макала тексттерди киргизүү үчүн (тандоо) окуу китептеринин авторлоруна, мектеп мугалимдерине жана окуучуларга арналат.
ФИЛОЛОГИЯ
ЭССЕ ЖАНРЫНЫН ПОЛУФУНКЦИОНАЛДУУЛУГУ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Бул макалада эссенин жанрдык өзгөчөлүктөрүн сүрөттөө маселелери талкууланат. Эссе жанрынын ар тарапта аткарган функциясы окумуштуулар тарабынан ой тологоолору аныкталып берилет. Көркөм, философиялык жана документалдык адабияттын чегинде турган бул жанрдын оргиналдуулугу ачылат. Эссе – адабият, публицистика жана илимдин кесилишинде жайгашкан жанр. Жазуучунун басымдуу жеке позициясын жайбаракат, кээде парадоксалдуу баяндоо менен айкалыштырган, оозеки кепке багытталган философиялык, эстетикалык адабий-сын публицистикасынын жанры катары каралат. Эссе илимий адабиятка өзүнүн предмети боюнча байланыштуу, ал ойдун бардык объектилерин, негизинен гуманитардык илимдерди бириктирет: философия, адабият теориясы жана сыны, эстетика, саясат таануу, социология жана башка философиялык ойду, башкача айтканда, дүйнөнүн жана адамдын эң жалпы жактары жөнүндө билимди билдирүү болуп саналат.
«МАНАС» ЭПОСУНДАГЫ «ЭР ЖИГИТ» ИДЕАЛДАРЫ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Cуверендүү Кыргыз Республикасынын келечеги биздин тарбияланып жаткан жаш муундарыбыздан кѳз каранды. Жаш муундарды туура багытта тарбиялоо жана билим берүү, ыйман-адебин, жүрүм-турумун, эс тутумун калыптандыруу маселелери заманбап педагогика илиминде дүйнѳлүк алкакта коюлуп келе жаткан эң актуалдуу маселелердин бири болуп саналат. Кыргыз элинин тарыхын, каада-салтын, үрп-адатын, ырым-жѳрѳлгѳлѳрүн, адеп-ахлактык жүрүм-турумун, эстетикалык табитин, жалпы эле рухий жана социалдык турмуштун ар кыл жактарын чагылдыруудагы эң баалуу энциклопедиялык булак «Манас» эпосу. Биз тандап алган илимий макалабыздын максаты жаш муундардын рухий жан дүйнѳсүн канткенде, кандай жолдор менен байытып калыптандырсак болот деген маселенин алкагында тандалып алынды. Изилденген материалдардын ѳзѳгүн «Манас» эпосундагы оң каармандардын инсандык баалуулуктарынын «эр жигит» идеалдарынын эң башкысы деп аталган сапаттар түздү. Эпикалык чыгармадагы башкы оң каарман Манас баатыр жана анын жанындагы жакын чоролору кантип калыптанышты же алардагы асылбаа сапаттар кудайдын кудуретинен жаралганбы деген суроонун алкагында эле изилдѳѳнүн натыйжасында бүтүндѳй кыргыз элинин, айрыкча эр азаматтарды жоокердик ишке калыптандырууда жана Ата мекенин коргоого даярдоодогу элдик мектеп менен кеңири таанышып чыгабыз.
“МАНАС” ЭПОСУНДАГЫ СӨЗ ТҮРКҮМДӨРГӨ БАЙЛАНЫШКАН ДИАЛЕКТИЗМДЕР (С.ОРОЗБАКОВДУН ВАРИАНТЫ БОЮНЧА)
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Улуттук көрөңгөнү муундарга өткөрүп берүүдө манасчы С.Орозбаковдун айтуусундагы вариант уникалдуу табылгалары менен айырмаланып турат.Кыргыз диалектология илиминде грамматиканын морфология бөлүмүндөгү сөздүк составдын түзүлүшүндө диалектилик сөздөр боюнча көркөм адабиятта жана фольклордо ар тараптуу изилдөөлөр жүргүзүлүп келет. Аталган вариантта тактооч, сан атооч, сын атооч жана жөндөмө категориясына тешелүү болгон говорлордо кездешүүчү диалетилик сөздөр ыр саптарынын курулуш поэтикасына карай кандай шартта колдонулуш өзгөчөлүктөрү жана себептери тууралуу иликтенет.Көркөм тексттердеги диалектилик сөздөрдүн автор тарабынан колдонулуш деңгээли, ааламдашуу заманында көөнөргөн сөздөр менен катар кыргыз лексикасында диалектилик сөздөр унутта калбай жаңы багытта каралса деген ойду белгилейбиз. Манасчы С.Орозбаков көп аймакты кыдыргандыгы менен башка айтуучулардан айырмаланып, эпостун көркөмдүгүн артырууда көбүнчө аттама же шыдыр уйкаштыкты түзүү жана муун өлчөмүн сактоо аракетин көздөгөн. Жыйынтыгында лексиконундагы түрдүү сөз байлыктары тил илиминин диалектология багытындагы изилдөө обьектилеринин булагы болуп калды.
ЧЫНГЫЗ АЙТМАТОВДУН ДИНИЙ КӨЗ КАРАШТАРЫ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Макалада Чынгыз Айтматовдун көркөм жана публицистикалык чыгармаларындагы диний көз караштары талданып, жазуучу негизинен саясатта космополиттик көз караштарды карманса, ал дин маселесинде да жалпы адамзаттык кызыкчылыктарга артыкчылык берип, дүйнөлүк диндердин ассамблеясы тууралуу кыялы жөнүндө айтылат. Айтматов исламды тутунган үй-бүлөдө төрөлгөн, пайгамбарды “менин Мухаммедим” деген, чыгармаларында Курандын улуулугуна арналган саптар аз эмес, бирок ал жалпы адамзаттын кызыкчылыктарына артыкчылык берген. Диндер жана ишенимдер бири-бирине каршылашып, душман болбостон биримдикте, ынтымакта болуусун, жалпы адамдардын рухий, маданий жактан гүлдөп, өсүп өнүгүүсүнө кызмат кылуусун, ар бир аң сезимдүу адам бир диндин гана эмес, диндердин Ассамблеясынын мүчөсү болуусу жөнүндө кыялданган.
РАБҒУЗИДІҢ «ҚЫСАС ӘЛ-ӘНБИЙА» (XIV ғ.) ЕҢБЕГІНДЕГІ КИІМ-КЕШЕК АТАУЛАРЫ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Мақалада ортағасырлық түркі жазба ескерткіші Рабғузидің «Қысас әл-Әнбийа» шығармасы, зерттелуі мен жариялануы қарастырылады. Ескерткіштің тілдік ерекшеліктері жайындағы ғалымдардың пікірлері талданған. Шығарма тіліндегі киім-кешекке қатысты лексика тақырыптық топтарға бөлініп, мысалдармен нақтыланып, Хорезм-Алтынорда, Codex Cumanicus және мәмлүк-қыпшақтары жазба ескерткіштерімен салыстырыла зерттеледі.
Ч.АЙТМАТОВДУН ЧЫГАРМАЛАРЫНДА ЖАРАТЫЛЫШ МЕНЕН АДАМДЫН БИРИМДИГИ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Макалада Ч.Айтматовдун чыгармаларындагы адам менен жаратылыштын ортосундагы карым-катнаш байланыш алакасы, жаратылышты коргоодогу адамдын милдети каралат. Ошол эле учурда адам менен жаратылыштын ортосундагы келишпестик ашкереленет, жаратылышка болгон каармандын кыянатчылыгы сүрѳттѳлүп, кийинки муунга сабак болот.
ЭПОС «МАНАС» И ДРУГИЕ ЭПОСЫ ТЮРКСКИХ НАРОДОВ КАК ЭТНОКУЛЬТУРНАЯ ЦЕННОСТЬ (через призму традиции и обычаев)
![lorem](admin-admin/yk/12.png)
В данной статье рассматриваются вопросы традиции и обычаев как основные элементы этнокультурной ценности ряда тюркоязычных народов, что отражены в их эпических произведениях «Манас» кыргызского народа, «Джангар» алтайцев и бурятский «Гэсер». Раскрывается сущьновть данныз эпосов как этнокультурная идентичность народа. Народные обряды и традиции, сопровождавшие человека от его рождения до смерти как ценность не могли не отражаться в эпических произведениях народа. Ибо народ сохранил эти элементы в устной форме и передавал из уста в уст в ротяжений многих веков.
ЖАЙ КОНЦЕПТИНДЕГИ СУБСТАНТИВДИК ФРАЗЕОЛОГИЗМДЕРДИН МИКРОКОНЦЕПТТЕРИ (лингвомаданий кѳз карашта)
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Булмакалада “Жай” концептин сыпаттоочу фразеологизмдерди субстантивдик топко бөлүп каралган. Ошондой эле, тандалган фразеологиялык бирдиктерди семантикасынын негизинде белгилүү микроконцепттерге бөлүштүрүлөн. Макалада 11 субстантивдик маанидеги микроконцептталданылган. Аларды концептуалдык жактан интерпретациялоо кыргыздын дүйнө көрүмү, улуттук-маданий өзгөчөлүгү ачылган.
“КӨЧМӨНДӨР КАГЫЛЫШЫ” РОМАНЫНЫН НЕГИЗИНДЕ АНЫКТАЛГАН “ЖАЙ” КОНЦЕПТИНИН КОГНИТИВДИК БЕЛГИЛЕРИ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Макалада К. Осмоналиевдин “Көчмөндөр кагылышы” романынын биринчи китебинен алынган мисалдардын негизинде концепттин антропоморфтук белгилери чечмеленет. Бул белгини материалдаштыруучу мисалдардын жыштыгы салыштырмалуу жогору. Аталган белгилер кыргыздардын концептуалдык сүрөтүндөгү жай лексемасынын когнитивдик касиеттерин объективдештирүүдө чоң ролду ойнойт. “Жай” концепти башка концепттер сыяктуу антропоморфтук белгилер менен валенттүүлүк катышта каралат. Концепттин антропоморфтук белгилеринин алкагында биз анын соматикалык белгилерин кошо карап чыктык. Макалада биз жай сөзүнүн семантикасындагы антропоморфтук белгилердирепрезентациялоого гана токтолдук.
ЕСТЕСТВОЗНАНИЕ
ЧҮЙ, КЕМИН ӨРӨӨНДӨРҮНДӨГҮ РЕКРЕАЦИЯЛЫК ЧАРБАЛАР: ТАРЫХЫЙ МАДАНИЙ ЭСТЕЛИКТЕР
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Бул макалада Чүй, Кемин өрөөнүндөгү рекреациялык чарбалар катары тарыхый, маданий эстеликтер жана алардын туризмге тийгизген таасири жөнүндө айтылат. Мында Бурана шаар чалдыбары, Байтик күмбөзү, Шамшы байыркы көрүстөнүнүн жайгашкан жери, маданий эстеликтердин тарыхый мааниси жөнүндө баяндалат.
ЧҮЙ ОБЛУСУНУН ӨСҮМДҮКТӨР МЕНЕН ЖАНЫБАРЛАР ДҮЙНӨСҮНҮН ТУРИЗМГЕ ТИЙГИЗГЕН ТААСИРИ
![lorem](admin-admin/yk/13.png)
Бул макалада Чүй, Кемин өрөөнүндөгү өсүмдүктөр менен жаныбарлардын туризмге тийгизген таасири тууралуу баяндалат. Өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын түрлөрү, алардын жашаган аймактагы өзгөчөлүгү, өнүгүшү тууралуу айтылат.
ПРИМЕНЕИЕ ДИДАКТИЧЕСКОЙ ИГРЫ ПРИ ОБУЧЕНИИ ХИМИИ В СРЕДНЕЙ ШКОЛЕ
![lorem](admin-admin/yk/12.png)
Профессиональная деятельность учителя направлена на совершенствование образовательного процесса и активизации познавательной деятельности учащихся за счет использования разнообразных методов и форм организации обучения. Решение этих задач будет успешным при применении технологии игровой деятельности на уроках химии. Игровыеметоды как интерактивные технологии обучения химии следует шире и систематически применять в образовательном процессе. Систематическое целенаправленное использование различных игровых методов может дать определенные результаты как в изменении основных качеств личности ребенка, так и в результативности учебной деятельности и в обучении в целом.